در تاريخ موسيقي ايراني دو نظام مختلف به چشم مي خورد. يکي نظام ادواري است که در آن همه آهنگ ها و به طور کلي موسيقي ايراني را شامل مجموعه هايي به نام ادوار مي دانستند و براي آنها قواعد و ساختار ويژه اي قائل بودند و ديگري نظام دستگاهي است که بعد از نظام ادواري بنيان گرفته و در هفت گروه به نام دستگاه قرار دارد. نظام ادواري ظاهرا تا سده 13 هجري (19 ميلادي) استمرار يافته و سپس جاي خود را به نظام دستگاهي داده است. نظام ادواري نظامي بود علمي و منطقي که زيرساز هنري استواري داشت و معلوم نيست چه دليل و انگيزه اي موجب تغيير آن شده است. بهترين و کامل ترين اثري که مي تواند نظام ادواري را توجيه و تفسير کند، کتاب الادوار صفي الدين ارموي است. دستگاه ايراني هم رديف راگاي هندي يا مقام در موسيقي ترکي - عربي است و در غرب به مد ترجمه مي شود; اما هيچ يک از آنها مفهوم درست يک دستگاه را نمي رساند. شرايط زندگي در دوران معاصر، اجراهاي کوتاه تر و مختصرتر را اقتضا مي کند و اجراهاي دراز مدتي که درگذشته از خواننده و نوازنده، انتظار مي رفت وجود ندارد. لذا دستگاه هاي مطول قرن نوزده به تدريج مختصرتر عرضه مي شوند. نخستين کتابي که درآن نظام دستگاهي به تصريح ديده مي شود، بحورالالحان فرصت شيرازي تاليف محمدنصير حسيني ملقب به فرصته الدوله است که درسال 1339 ه.ق درگذشت. تغيير نظام ادواري به نظام دستگاهي در موسيقي ايراني بايد در فاصله سال هاي 1278 تا 1322 يا به عبارت ديگر در اواخر سده سيزدهم تا حدود نيمه سده چهاردهم هجري صورت گرفته باشد. اين دوره مطابق با دوران قاجاريه، ناصرالدين شاه تا محمدعلي شاه است. تکوين يا بنيانگذاري رديف هفت دستگاه موسيقي ايراني را به خاندان علي اکبر فراهاني معروف به خاندان هنر نسبت داده اند. از آخرين افراد اين خاندان برادران شهنازي هستند که هر دو از نوازندگان طراز اول تار بشمار مي رفته اند. موسيقي سنتي ايران از تعدادي ملودي به نام «گوشه» تشکيل شده که هر يک بازگو کننده حالات خاصي است. گوشه ها بر مبناي همگوني و اشتراک حالات متوالي نت هايشان به مجموعه  هايي دسته بندي مي شوند که به آنها دستگاه مي گويند. دستگاه به آوازي مي گويند که طرز بستن درجات گام و فواصل جز» آن به   گام ديگري شبيه نباشد. هفت دستگاه موسيقي ايراني عبارتنداز: شور، همايون، چهارگاه، سه گاه، ماهور، نوا و راست پنجگاه. درمورد ترتيب دستگاه ها نظرات متفاوتي وجود دارد. اما اگر بخواهيم دستگاه ها را از جهت اهميت طبقه بندي کنيم، ترتيب زير به نظر صحيح مي رسد: شور، همايون، ماهور، چهارگاه، سه گاه، راست پنجگاه و نوا. در ميان اين دستگاه ها بعضي داراي گوشه هاي مفصل و زيادند و لذا اين دستگاه ها به بخش هاي کوچک تري تقسيم مي شوند که آنها را نغمه مي گويند. گوشه ها معمولا از چند نت تجاوز نمي کنند و داراي تقسيمات جز» نيستند. اگر موسيقي ايران را يک کشور فرض کنيم، دستگاه را به استان، نغمه را شهر و گوشه را به خانه مي توان تعبير کرد. در ميان دستگاه هاي موسيقي ايراني شور از همه بزرگتر است. مهمترين راه تشخيص دستگاه ها و آوازهاي موسيقي ايراني و لذت بردن از آنها، آموزش طولاني، علمي وحرفه اي اين نوع موسيقي است. تمرينات مکرر و اجراهاي گوناگون نيز به اين امر کمک مي کند. در اين صورت با شنيدن بخش کوتاهي از هر قطعه نوع دستگاه و يا گوشه آن مشخص خواهد بود. همچنين يادگرفتن ترانه ها و تصنيف هاي متوالي که در دستگاه و آوازهاي مختلف نوشته شده، راه ديگر تشخيص موسيقي ايراني است. 

. دستگاه ماهور

دارای 34 گوشه است :

درآمد، کراغلی، داد، خسروانی، دلکش خاوران، طرب انگیز، طوسی، آذربایجانی، فیلی، زیرافکند، ماهور صغیر، ابول،‌ حصار ماهور، نیریز، شکسته، نهیب، عراق، محیر،‌آشور یا آشور آوند، زنگوله، سروش،‌ اصفهانک، راک هندی، صفیر، نغمه، راک عبدالله، ساقی نامه، صوفینامه، پروانه، بسته نگار، حربی، شهر آشوب، خوارزمشاهی و تسلسل.

2. دستگاه راست پنجگاه

دارای 33 گوشه :

زنگوله، صفیر، زنگوله ی کبیر، نغمه، خسروانی، روح افزا، نیریز، پنجگاه، سپهر، عشاق، نوروز عجم، بحر نور، قره چه، مبرقع، نهیب، عراق، محیر، آشور، اصفهانک، بسته نگار، حزین، طرز، ابوالچپ، راوندی،‌ لیلی و مجنون، نوروز عرب، نوروز صبا، نوروز خارا، نفیر و فرنگ، ماوراالنهر، راه، راک عبدالله، شهر آشوب و حربی.

3. دستگاه چهارگاه

دارای 25 گوشه :

درآمد، بدر، پیش زنگوله، نغمه، زنگوله، زابل، بسته نگار، مویه، حصار، پس حصار، معربد، مخالف، مغلوب، دوبیتی، کرشمه، حزین، حزان، حدی، پهلوی، رجز، ارجوزه [3]، منصوری، شهر آَشوب، حاشیه و لزگی.

4. دستگاه شور

دارای 62 گوشه :

آواز، نغمه، زیرکش سلمک، سلمک، گلریز، صفا، چهار مضراب، ابوعطا، بزرگ، دو بیتی، خارا، قجر، حزین، ملا نازی، شهناز، قره چه، رهاوی، دستان عرب، سیخی، حجاز، بسته نگار، بغدادی، چهارپاره، برگردان، افشار، رهاب،‌مسیحی، حسینی، نهیب، عراق، نهفت، شکسته، جامه دار، قرایی،‌مثنوی پیچ، شاه ختایی، اوج، غم انگیز، عقده گشا، سملی،‌کوچه باغی، ‌نشابورک، ضرب اصول، نیشابور، گریلی، دشتی، گیلکی، گبری،‌ بیات کرد، بیدکانی، حاجیانی، سرنج، چوپانی، دشتستانی، آذربایجانی، بیات ترک [4]، خسروانی، روح الارواح، مهربانی،‌سرور الملکی.[5]

5. دستگاه سه گاه

دارای 25 گوشه :

درآمد، آواز، نغمه، زنگ شتر، زابل، بسته نگار، آواز مویه، حصار، زنگوله، حزان، پس حصار، معربد، مخالف، حاجی حسنی،‌ مقلوب،‌ دو بیتی، حزین،‌ دلگشا، رهاوی، ‌مسیحی،‌ ناقوس، تخت تاقدیس، شاه ختایی، مداین، نهاوند.

6. دستگاه همایون

دارای 33 گوشه :

مولیان، چکاوک، بیداد، نی داود، باوی، ابوالچپ، راوند، موره، لیلی و مجنون، گوشه ی طرز، نوروز عرب، نوروز صبا، نوروز خارا، نفیر و فرنگ، شوشتری، میگلی، بختیاری، دلنواز، غزال، موالف، دناصری (دناسیری)، جامه دران، فرح، شهرآشوب، پروانه، بیات اصفهان، بیات راجع، سوز و گداز، جوابه، راز و نیاز، چهار مضراب، مثنوی، فرح انگیز.

7. دستگاه نوا

دارای 16 راه :

گردانیه (کردانیا) نغمه، بیات راجع، حزین، مویه، عشاق، نهفت، گواشت، عشیران، نشابورک، خجسته، مجلسی،‌ ملک حسینی، بوسلیک، نی ریز، نستوری، و شش مقام سروش، بدر، چوپانی، مداین، مثنوی پیچ و دشتستانی که در کتاب هدایت دیده نشده اما در کتاب علینقی وزیری موجود است.

همه ی این گوشه ها امروز شناخته می شود، و استاد ِدرگذشته «نورعلی برومند» همه را نواخته و نت های آن اکنون در دست است و خوشبختانه جویندگان می توانند بدان دست یابند.